Türkçede "a – e" geniş ünlüleri ile biten fillere "-yor" eki getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlüler daralarak "ı – i – u – ü" dar ünlülerine dönüşür. Bu kurala ünlü daralması denir.
NOT : Ünsüzle biten kelimelere –yor eki geldiğinde, kelimenin kökü ile ekin arasına ı, i, u, ü yardımcı sesleri gelir. Bu, ünlü daralması ile karıştırılmamalıdır. Buna göre, aşağıdaki kelimelerde ünlü daralması yoktur: Oturuyor, iniyor , bakıyor...
Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır . Bunun sebebi “ y ”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor>söyl(ü)yor. anla-yor>anl( ı )yor.
Ünlü daralması , Türkçedeki ses olaylarından biridir. a veya e ünlüleriyle biten bir fiile -yor eki getirildiğinde, fiilin son hecesindeki ünlü , ı, i, u, veya ü ünlülerinden birine dönüşür: sakla + yor > saklıyor. dile + yor > diliyor. kutla + yor > kutluyor.
Kelimelere gelen ekler sözcüğüm kökündeki harfler değişime uğrar. Bu değişime '' ses olayları '' adı verilir.
Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyişte de yazımda da a ünlüsü ı, u; e ünlüsü i, ü olur: başlıyor (gelmiyen), gizleyeli (>gizliyeli)…
Son sesi (a) ya da (e) ile biten fiil kök kelimeler için, şimdiki zaman (yor) eki getirildiğinde yaşanan daralmaya ünlü daralması denmektedir. Buradaki temel sebebi ise ( y ) harfinin daraltıcı etkisidir. O yüzden fiil kök kelimeye şimdiki zaman eki geldiğinde daralma yaşanır.
Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor>söyl(ü)yor. anla-yor>anl(ı)yor.
Son sesi (a) ya da (e) ile biten fiil kök kelimeler için, şimdiki zaman (yor) eki getirildiğinde yaşanan daralmaya ünlü daralması denmektedir. Buradaki temel sebebi ise (y) harfinin daraltıcı etkisidir. O yüzden fiil kök kelimeye şimdiki zaman eki geldiğinde daralma yaşanır.
Not: deyince , deyip örneklerindeki e, yazıda korunur. ne-ye>niye kelimesinde de daralma vardır .
Ses olaylarının sebebini, dildeki en az emek yasasına bağlamak mümkündür. Örnek : Bahçe-n-in, iki-ş-er, kapı-s-ı, oda-y-a ... İki heceli bazı kelimeler, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında, ikinci hecedeki dar ünlülerini yitirirler. Bu olaya ünlü düşmesi denir.
SON YAZILAR
Yıldızların ışık kaynağı mıdır?
Kolanın içinde ne var hangi asit?
Elçin Sangu Yunus özdiken nasıl tanıştı?
Allah bilir ne anlama gelir?
1 peynirli poğaça kaç kalori?
Londra hangi ildedir?
Günsel B9 ne zaman satışa çıkacak?
Evangelist inancı nedir?
1071 Malazgirt savaşının sonuçları nelerdir?
Bozulmuş sütten neler yapılabilir?
Pancake hamuru bekler mi?
Seyyid ve şerif ne demek?
Yılan hangi bitkiyi sevmez?
Endoplazmik retikulum hangi hücrelerde bulunmaz?
Sarı kantaron yağı cilde nasıl uygulanır?
Arnold Schwarzenegger kaç yılında şampiyon oldu?
Kalbimin Sultanı hangi padişah?
iPhone fotoğraflar Iclouda nasıl yedeklenir?
Genta göz damlası ne için kullanılır?
Oksidan saçı açar mı?
Vodafone faturasız hat nasıl açılır?
Turkiyedeki Fransiz markaları neler?
Discord nedir nasıl kullanılır?
Incir yaprağı egzamaya iyi gelir mi?
Yumurcak TV hangi çizgi filmler var?
PES 2017 de Galatasaray var mı?
eTwinning nedir ne işe yarar?
80 ler dizisi ne zaman başlıyor?
112 ne işe yarar?
100 Romen Leyi kaç Türk Lirası yapıyor?
Win G tuşu hangisi?
Destek elemanı kimler olabilir?
Duygu Özaslan işi nedir?
Mis meyve suyu kimin?
Yoğurt pekmez karışımı zararlı mıdır?
Samsun 19 Mayıs Üniversitesi kayıtları ne zaman?
Kadife tatlısı Bim'de ne kadar?
Fatih Kısaparmak karısından ayrıldı mı?
DGS tercihlerde puanından yüksek yerler yazılabilir mi?
Internetten gelen bildirimler nasil kapatilir?
