Türkçede "a – e" geniş ünlüleri ile biten fillere "-yor" eki getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlüler daralarak "ı – i – u – ü" dar ünlülerine dönüşür. Bu kurala ünlü daralması denir.
NOT : Ünsüzle biten kelimelere –yor eki geldiğinde, kelimenin kökü ile ekin arasına ı, i, u, ü yardımcı sesleri gelir. Bu, ünlü daralması ile karıştırılmamalıdır. Buna göre, aşağıdaki kelimelerde ünlü daralması yoktur: Oturuyor, iniyor , bakıyor...
Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır . Bunun sebebi “ y ”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor>söyl(ü)yor. anla-yor>anl( ı )yor.
Ünlü daralması , Türkçedeki ses olaylarından biridir. a veya e ünlüleriyle biten bir fiile -yor eki getirildiğinde, fiilin son hecesindeki ünlü , ı, i, u, veya ü ünlülerinden birine dönüşür: sakla + yor > saklıyor. dile + yor > diliyor. kutla + yor > kutluyor.
Kelimelere gelen ekler sözcüğüm kökündeki harfler değişime uğrar. Bu değişime '' ses olayları '' adı verilir.
Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyişte de yazımda da a ünlüsü ı, u; e ünlüsü i, ü olur: başlıyor (gelmiyen), gizleyeli (>gizliyeli)…
Son sesi (a) ya da (e) ile biten fiil kök kelimeler için, şimdiki zaman (yor) eki getirildiğinde yaşanan daralmaya ünlü daralması denmektedir. Buradaki temel sebebi ise ( y ) harfinin daraltıcı etkisidir. O yüzden fiil kök kelimeye şimdiki zaman eki geldiğinde daralma yaşanır.
Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor>söyl(ü)yor. anla-yor>anl(ı)yor.
Son sesi (a) ya da (e) ile biten fiil kök kelimeler için, şimdiki zaman (yor) eki getirildiğinde yaşanan daralmaya ünlü daralması denmektedir. Buradaki temel sebebi ise (y) harfinin daraltıcı etkisidir. O yüzden fiil kök kelimeye şimdiki zaman eki geldiğinde daralma yaşanır.
Not: deyince , deyip örneklerindeki e, yazıda korunur. ne-ye>niye kelimesinde de daralma vardır .
Ses olaylarının sebebini, dildeki en az emek yasasına bağlamak mümkündür. Örnek : Bahçe-n-in, iki-ş-er, kapı-s-ı, oda-y-a ... İki heceli bazı kelimeler, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında, ikinci hecedeki dar ünlülerini yitirirler. Bu olaya ünlü düşmesi denir.
SON YAZILAR
Otobüsle Ankara Karabük arası kaç saat?
Peygamber efendimizin büyük babasının ismi nedir?
Pembe saç rengi kimlere yakışır?
Hatice Kübra Tongar Hangi bölüm?
Kudüs hurması Gdo'lu mu?
Stajlar ne zaman bitiyor 2021?
Kuru fesleğen sos nasıl yapılır?
4 basamaklı kaç farklı sayı yazılabilir?
1 adet Etli̇ lahana sarması kaç kalori?
Beşiktaş'ta en uzun başkanlık yapan kimdir?
Kardelen çiçeği ne renk olur?
Google News kaydı nasıl yapılır?
HP Deskjet yazıcı fotokopi nasıl çekilir?
Serhan Bali kim?
Vatan Yahut Silistre önemi nedir?
Rüyada birinden çok para almak ne anlama gelir?
Esenyurt Bağcılar hangi Otobüs gider?
Vasıta beyti nasıl bulunur?
Asr suresinde ne anlatılmak isteniyor?
Kadir Gecesi kandil mı?
Qnb Finansbank internet bankacılığı şifresi nasıl alınır?
HPV testi adetliyken yapılır mı?
Sporda momentum ne demektir?
Haploid hücre ne demek?
Elektrik tüketimi nasıl hesaplanır?
Bayılmalarda kişiye hangi pozisyon verilir?
Kıbrıs uçakla kaç saat sürer?
Kablonet ödeme nasıl yapılır?
Genç Komek ücretli mi?
Drogba Gs kaç kupa kazandı?
Patlıcanlı beyti kebabının yanına ne gider?
Tıbbi Laboratuvar Teknikleri DGS Geçiş bölümleri nelerdir?
Bila tebliğ olmak nedir?
Metafizik Uzmanı Ne Yapar?
Eser Eyüboğlu ve Ezgi Eyüboğlu kardeş mi?
Uçak kaç km hızla kalkış yapar?
Ziberlin kumaş nasıl?
Tarihte Mevlevilik nedir kısaca?
Defterdarlık uzmanı ne kadar maaş alır?
Minecraft kaç GB ekran kartı?