Türkçede "a – e" geniş ünlüleri ile biten fillere "-yor" eki getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlüler daralarak "ı – i – u – ü" dar ünlülerine dönüşür. Bu kurala ünlü daralması denir.
NOT : Ünsüzle biten kelimelere –yor eki geldiğinde, kelimenin kökü ile ekin arasına ı, i, u, ü yardımcı sesleri gelir. Bu, ünlü daralması ile karıştırılmamalıdır. Buna göre, aşağıdaki kelimelerde ünlü daralması yoktur: Oturuyor, iniyor , bakıyor...
Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır . Bunun sebebi “ y ”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor>söyl(ü)yor. anla-yor>anl( ı )yor.
Ünlü daralması , Türkçedeki ses olaylarından biridir. a veya e ünlüleriyle biten bir fiile -yor eki getirildiğinde, fiilin son hecesindeki ünlü , ı, i, u, veya ü ünlülerinden birine dönüşür: sakla + yor > saklıyor. dile + yor > diliyor. kutla + yor > kutluyor.
Kelimelere gelen ekler sözcüğüm kökündeki harfler değişime uğrar. Bu değişime '' ses olayları '' adı verilir.
Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyişte de yazımda da a ünlüsü ı, u; e ünlüsü i, ü olur: başlıyor (gelmiyen), gizleyeli (>gizliyeli)…
Son sesi (a) ya da (e) ile biten fiil kök kelimeler için, şimdiki zaman (yor) eki getirildiğinde yaşanan daralmaya ünlü daralması denmektedir. Buradaki temel sebebi ise ( y ) harfinin daraltıcı etkisidir. O yüzden fiil kök kelimeye şimdiki zaman eki geldiğinde daralma yaşanır.
Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor>söyl(ü)yor. anla-yor>anl(ı)yor.
Son sesi (a) ya da (e) ile biten fiil kök kelimeler için, şimdiki zaman (yor) eki getirildiğinde yaşanan daralmaya ünlü daralması denmektedir. Buradaki temel sebebi ise (y) harfinin daraltıcı etkisidir. O yüzden fiil kök kelimeye şimdiki zaman eki geldiğinde daralma yaşanır.
Not: deyince , deyip örneklerindeki e, yazıda korunur. ne-ye>niye kelimesinde de daralma vardır .
Ses olaylarının sebebini, dildeki en az emek yasasına bağlamak mümkündür. Örnek : Bahçe-n-in, iki-ş-er, kapı-s-ı, oda-y-a ... İki heceli bazı kelimeler, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında, ikinci hecedeki dar ünlülerini yitirirler. Bu olaya ünlü düşmesi denir.
SON YAZILAR
Taze yaprak ne kadar haşlanır?
Yunus Emre bize ne çağrıştırıyor?
Bayilik Sınavı 2020 ne zaman?
iPhone yazı fontu nedir?
Erzincan halkına ne denir?
Balaban krem nerede kullanılır?
Sahni Seman Medresesi kim yapti?
Helikopter ne kadar gider?
Reddi matla beyti nedir?
Vestel televizyonda USB nasıl açılır?
Disney prenseslerinin adları nedir?
Töder Nasıl Başvurulur?
Kol ve bacaklarda morarma neden olur?
Müsteşrik ne demek TDK?
Arpacık soğan nasıl kavrulur?
Citol 40 mg ne işe yarar?
1000 tane ihlas okurken besmele çekilir mi?
Geniş açılı üçgen nasıl?
Arçelik hamur yoğurma makinesi fiyatı ne kadar?
Nutrof total ne zaman kullanılır?
Evde nasıl öksürük şurubu yapılır?
0 üzeri 1 Nedir?
Artvin izmir arası kaç saat otobusle?
Göğüs kafesi sıkışması için hangi doktora gidilir?
FB TV Digiturk'te yok mu?
BİM altın süt ne kadar?
Regl geciktirici alkol alınır mı?
Kontuar kaç dakika önce kapanır?
Musluk Ücü kireci nasıl temizlenir?
Tam gaz 2 çıkacak mi?
Muz ishale iyi gelir mi?
Akü de ah ne demek?
Dünya Diyetisyenler Günü Ne Zaman 2021?
Analitik kimya nedir ve örnekleri?
Monster kime ait?
Zeytinyağı kirpiklere nasil surulur?
Rüyada balık temizlemek ne demektir?
Lise sosyal etkinlik dersi nedir?
E devletten sabit hat iptali nasıl yapılır?
Antepsin tok karnına alınır mı?
