Türkçede "a – e" geniş ünlüleri ile biten fillere "-yor" eki getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlüler daralarak "ı – i – u – ü" dar ünlülerine dönüşür. Bu kurala ünlü daralması denir.
NOT : Ünsüzle biten kelimelere –yor eki geldiğinde, kelimenin kökü ile ekin arasına ı, i, u, ü yardımcı sesleri gelir. Bu, ünlü daralması ile karıştırılmamalıdır. Buna göre, aşağıdaki kelimelerde ünlü daralması yoktur: Oturuyor, iniyor , bakıyor...
Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır . Bunun sebebi “ y ”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor>söyl(ü)yor. anla-yor>anl( ı )yor.
Ünlü daralması , Türkçedeki ses olaylarından biridir. a veya e ünlüleriyle biten bir fiile -yor eki getirildiğinde, fiilin son hecesindeki ünlü , ı, i, u, veya ü ünlülerinden birine dönüşür: sakla + yor > saklıyor. dile + yor > diliyor. kutla + yor > kutluyor.
Kelimelere gelen ekler sözcüğüm kökündeki harfler değişime uğrar. Bu değişime '' ses olayları '' adı verilir.
Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyişte de yazımda da a ünlüsü ı, u; e ünlüsü i, ü olur: başlıyor (gelmiyen), gizleyeli (>gizliyeli)…
Son sesi (a) ya da (e) ile biten fiil kök kelimeler için, şimdiki zaman (yor) eki getirildiğinde yaşanan daralmaya ünlü daralması denmektedir. Buradaki temel sebebi ise ( y ) harfinin daraltıcı etkisidir. O yüzden fiil kök kelimeye şimdiki zaman eki geldiğinde daralma yaşanır.
Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor>söyl(ü)yor. anla-yor>anl(ı)yor.
Son sesi (a) ya da (e) ile biten fiil kök kelimeler için, şimdiki zaman (yor) eki getirildiğinde yaşanan daralmaya ünlü daralması denmektedir. Buradaki temel sebebi ise (y) harfinin daraltıcı etkisidir. O yüzden fiil kök kelimeye şimdiki zaman eki geldiğinde daralma yaşanır.
Not: deyince , deyip örneklerindeki e, yazıda korunur. ne-ye>niye kelimesinde de daralma vardır .
Ses olaylarının sebebini, dildeki en az emek yasasına bağlamak mümkündür. Örnek : Bahçe-n-in, iki-ş-er, kapı-s-ı, oda-y-a ... İki heceli bazı kelimeler, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında, ikinci hecedeki dar ünlülerini yitirirler. Bu olaya ünlü düşmesi denir.
SON YAZILAR
Aspirin hangi sirketin?
2006 yılında okullar ne zaman kapandı?
Hangi vitamin eksikliğinden uçuk çıkar?
Kunut duaları ayet değil mi?
Kanatlı at gerçekten var mı?
Ikindi namazı Ankara Saat Kaçta?
Eliptik bisiklet hangi bölgeyi zayıflatır?
Cumhuriyetin ilanıyla gelen yeniliklerden 5 tanesi nedir?
Hz İsa kim öldürdü?
Ned hangi ülkenin kısaltması?
Evkurda degisim var mi?
Laminer akım nedir tıp?
Cunda merkezde nerede denize girilir?
Dilek Feneri uçtuktan sonra ne oluyor?
Geniş ünlü daralması nedir?
11 e bölünme kuralı nedir?
Gece ağlayan köpek nasıl susturulur?
Deri kokusu nasıl giderilir?
1 adet krep kaç kalori?
Aşağıdakilerden hangisi anlatmaya bağlı edebi metin türlerinden biri değild..
Gölge boyu saatlere göre nasıl değişir?
Nöropsikolog ne kadar kazanır?
Guide ne demek Tıpta?
Ingilizcede edatlar neler?
400 gr güllaç kaç yaprak?
Kilo vermek genç gösterir mi?
Winx en güçlü peri kim?
12 ve 18 in ortak katları nelerdir?
Finans Bank kredi kart kaç günde gelir?
Yasak Elma 75 bölüm ne zaman?
Sokak hayvanlarını korumak için neler yapabiliriz?
Halk Emeklilik BES iptali nasıl yapılır?
Parkede boya izi nasıl çıkar?
Meydan kelimesinin eş anlamlısı nedir Eodev?
Kesir çeşitleri nelerdir 5 sınıf?
İkindi akşam arası neden uyunmaz?
84 sayısının çarpanları nedir Eodev?
Dekompanse i nedir?
Orjinal sıkma kehribar nasil anlaşilir?
Milas ile havaalanı arası kaç km?