Fiillerin nesnelerine ve öznelerine göre gösterdiği özelliklere “ çatı ” denir. Çatı özelliği sadece yüklemi ”fiil”olan cümlelerde aranır . Yüklemi ”isim” veya “isim soylu olan” cümlelerde çatı özelliği aranmaz .
Fiillerden ayrı olmakla birlikte fiillerde olduğu gibi olumsuzluk ve çatı ekleri alabilir.
Fiilde çatı konusunun öznesine göre alt başlıklarından biri olan edilgen fiiller, yüklemde belirtilen işi gerçekleştiren öznenin belli olmadığı, işin kim tarafından yapıldığının tahmin edilemediği cümlelerin çatı özelliğini ifade etmektedir. ... Eğer cevabını alamıyorsak, işte o cümleye edilgen çatılı diyebiliriz.
Yüklem durumundaki fiilin gösterdiği işi doğrudan doğruya öznenin kendisi yapıyorsa fiil etken çatılı demektir.Yani fiilin gerçek öznesi varsa ve “l,n” çatı ekini almamışsa fiil etkendir .Bir fiil “l,n” çatı ekini almışsa ve eylemin kim tarafından yapıldığı belli değilse o fiil edilgendir.
Etken fiil; eylemin ifade ettiği işi direkt olarak öznenin kendisi yapıyorsa etken fiil denir.Yani fiilin gerçek öznesi varsa ve “l,n” çatı ekini almamışsa fiil etkendir . Edilgen fiil ise; fiil “l,n” çatı ekini almışsa ve eylemi yapan kişi belirsiz ise o fiile edilgen fiil adı verilir.
Yani etken cümlelerde gerçek özne vardır ve bu özne doğrudan yüklemde gösterilen işi yapan kişidir. Örneğin “Ece tatil için kıyafetler aldı.” cümlesinde, kıyafet alma işini yapan kişi apaçık bellidir. Cümlenin gerçek öznesi (Ece) bulunduğu için bu cümle etken çatılı bir cümledir.
Fiilde çatı konusunun nesnesine göre alt başlıklarından biri olan geçişsiz fiiller, yüklemde belirtilen işi yapan öznenin yaptığı işten etkilenen bir nesnenin olmadığını ve olamayacağını ifade eder.
SON YAZILAR
